Türkiye'de bir otomobilin fiyatını en çok belirleyen kalemlerden biri Özel Tüketim Vergisi (ÖTV). Bugün 1.400 cc altı bir otomobilde bile taban oran %70; büyük motorlu bir otomobilde ise vergisiz fiyatın 2,2 katı kadar ÖTV ödeniyor. Peki bu sistem nasıl başladı ve buraya nasıl geldi?
Bu yazıda otomobil ÖTV'sinin 2002'den bugüne hikâyesini, Resmî Gazete'de yayımlanan kanun ve kararlara dayanarak derledik.
Kısa özet
| Dönem | 1.600 cc altı | 1.600–2.000 cc | 2.000 cc üstü | Elektrikli |
|---|---|---|---|---|
| Ağustos 2002 | %27 | %46 | %50 | Ayrı oran yok |
| Kasım 2004 | %37 | %60 | %84 | Ayrı oran yok |
| Mart–Haziran 2009 (geçici) | %18 | %54 | %80 | Ayrı oran yok |
| Şubat 2011 | %37 | %60 | %84 | %3 / %7 / %15 |
| Ekim 2011 | %37 | %80 | %130 | %3 / %7 / %15 |
| Ocak 2014 | %45 | %90 | %145 | %3 / %7 / %15 |
| Kasım 2016 | %45–60 (matraha göre) | %100–110 | %160 | %3 / %7 / %15 |
| Ağustos 2020 | %45–80 | %130–150 | %220 | %3 / %7 / %15 |
| Şubat 2021 | %45–80 | %130–150 | %220 | %10 / %25 / %60 |
| Kasım 2022 | %45–80 | %130–150 | %220 | %10–60 (güç ve matraha göre) |
| Temmuz 2025 → bugün | 1.400 altı %70–90, 1.400–1.600 %75–100 | %150–170 | %220 | %25 / %55 / %65 / %75 |
Hibrit araçlar için 2016'dan beri ayrı satırlar var. Oranlar binek otomobiller için; elektrikli araçlarda 2021'e kadar motor gücüne göre üç dilim uygulandı.
2002: ÖTV doğuyor
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu 6 Haziran 2002'de kabul edildi, 12 Haziran 2002'de Resmî Gazete'de yayımlandı ve 1 Ağustos 2002'de yürürlüğe girdi. Yeni vergi, otomobilde o güne kadar uygulanan taşıt alım vergilerinin ve yüksek oranlı KDV'nin yerini aldı.
ÖTV'nin mantığı basitti: Otomobil, ilk kez satın alınıp tescil edilirken bir kez vergilendiriliyordu. Oran ise yalnızca motor silindir hacmine bağlıydı. Kanuna ekli (II) sayılı listedeki ilk oranlar:
| Motor hacmi | ÖTV oranı |
|---|---|
| 1.600 cc'ye kadar | %27 |
| 1.601–2.000 cc | %46 |
| 2.000 cc üstü | %50 |
Bugünden bakınca en çarpıcı nokta, oranlar arasındaki farkın ne kadar küçük olduğu: 2.000 cc üstü bir otomobil, 1.600 cc altındakinden yalnızca 23 puan fazla vergi ödüyordu.
2003–2014: Makas açılıyor
Sonraki on iki yılda oranlar Bakanlar Kurulu kararlarıyla birkaç kez artırıldı ve motor hacimleri arasındaki fark giderek açıldı:
- 2003–2004: İki artışla oranlar %37 / %60 / %84'e çıktı.
- Mart 2009, kriz indirimi: Küresel krizin ardından 16 Mart 2009 tarihli kararla oranlar geçici olarak %18 / %54 / %80'e indirildi. İndirim Haziran 2009'da sona erdi; 1.600 cc altı için daha sınırlı bir indirim Eylül sonuna kadar sürdü.
- Şubat 2011: Elektrikli otomobiller listeye ilk kez ayrı bir satırla girdi: motor gücü 85 kW'a kadar %3, 85–120 kW %7, 120 kW üstü %15.
- Ekim 2011: Büyük motorlarda sert artış: %37 / %80 / %130.
- 2012–2014: 1.600 cc altı önce %40'a, Ocak 2014'te %45'e çıktı; diğer sınıflar %90 ve %145 oldu.
Bu dönemin sonunda 2.000 cc üstü bir otomobil, 1.600 cc altındakinden 100 puan fazla vergi ödüyordu.
2016: Fiyata göre dilimler geliyor
24 Kasım 2016 tarihli kararla sisteme yeni bir boyut eklendi: Artık oran yalnızca motor hacmine değil, aynı zamanda aracın vergisiz fiyatına (ÖTV matrahına) göre de belirleniyordu.
- 1.600 cc altında matrahı 40.000 TL'ye kadar olanlara %45, 40.000–70.000 TL arasındakilere %50, üstündekilere %60 uygulandı.
- 1.600–2.000 cc'de %100 ve %110, 2.000 cc üstünde %160.
- 2016'da hibrit araçlar için de ayrı satırlar geldi: Elektrik motoru 50 kW'ı aşan ve motor hacmi 1.800 cc'yi geçmeyen hibritler, 1.600 cc altı otomobillere yakın oranlarla (%45–60) vergilendirildi.
Önemli bir ayrıntı: Dilim sistemi kademeli değil. Aracın matrahı hangi dilime düşüyorsa, o dilimin oranı matrahın tamamına uygulanıyor. Bu yüzden eşiği 1 TL aşmak bile vergiyi sıçratabiliyor (aşağıdaki hesaba bakın).
Eşikler ve enflasyon
2016'dan sonra matrah eşikleri birçok kez güncellendi, ama enflasyonun gerisinde kaldı. Örneğin 23 Kasım 2022 tarihli 6417 sayılı karar, 1.600 cc altı için eşikleri 184.000 / 220.000 / 250.000 / 280.000 TL olarak belirledi (%45 / %50 / %60 / %70 / %80). Bu eşikler Temmuz 2025'e kadar değişmedi ve araç fiyatları yükseldikçe 1.600 cc altındaki otomobillerin büyük bölümü en üst dilim olan %80'e kaydı.
2018–2020: Geçici indirim ve %220
- Ekim 2018: Kur şokunun ardından 31 Ekim 2018 tarihli kararla 1.600 cc altındaki otomobillerde oranlar geçici olarak %30 / %35 / %60'a indirildi. İndirim 2019'un ilk yarısına kadar uzatıldı.
- Ağustos 2020: 29 Ağustos 2020 tarihli 2912 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, en üst oranları yükseltti: 1.600 cc altında en üst dilim %80, 1.600–2.000 cc'de %130 ve %150, 2.000 cc üstünde %220. Bu, Türkiye'de otomobile uygulanan en yüksek ÖTV oranı oldu ve bugün de geçerli.
Elektrikli araçlar: %3'ten %75'e
Elektrikli otomobillerin ÖTV'si 2011'den bu yana belki de en çok değişen kalem oldu:
| Dönem | Düzenleme |
|---|---|
| Şubat 2011 | Motor gücüne göre: 85 kW'a kadar %3, 85–120 kW %7, 120 kW üstü %15 |
| Şubat 2021 | Aynı güç dilimlerinde %10 / %25 / %60 (3471 sayılı karar) |
| Temmuz 2022 | Yeni yapı: 160 kW ve matrah eşiği. 160 kW'a kadar ve matrahı 700.000 TL'ye kadar olanlara %10 |
| 2023 | Matrah eşikleri iki kez yükseltildi |
| Temmuz 2025 | Eşik iki güç sınıfında da 1.650.000 TL; oranlar %25 / %55 / %65 / %75 |
2022'deki düzenleme, kanun görüşmeleri sırasında eklendi. Bloomberg HT'nin aktardığına göre AK Parti Grup Başkanvekili Mustafa Elitaş, yerli otomobilin gücünün yaklaşık 155–158 kW olacağını ve 160 kW sınırının yerli üretimi korumak için belirlendiğini söyledi.
Temmuz 2025'teki son düzenlemeyle her elektrikli dilimde oranlar 15 puan arttı. Elektrikli otomobil pazarına etkisini Eylül 2026 elektrikli otomobil pazarı yazımızda inceledik.
Temmuz 2025: Büyük reform
24 Temmuz 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan 10115 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, bugün geçerli olan tabloyu oluşturdu. En önemli değişiklik, 1.600 cc altı sınıfın ikiye bölünmesi ve taban oranın %45'ten %70'e çıkması oldu:
| Sınıf | ÖTV matrahı (vergisiz fiyat) | Oran |
|---|---|---|
| 1.400 cc'ye kadar | 650.000 TL'ye kadar | %70 |
| 650.000–900.000 TL | %75 | |
| 900.000–1.100.000 TL | %80 | |
| 1.100.000 TL üstü | %90 | |
| 1.401–1.600 cc | 850.000 TL'ye kadar | %75 |
| 850.000–1.100.000 TL | %80 | |
| 1.100.000–1.650.000 TL | %90 | |
| 1.650.000 TL üstü | %100 | |
| 1.601–2.000 cc hibrit (elektrik motoru 50 kW üstü, motor 1.800 cc'ye kadar) | 1.250.000 TL'ye kadar / üstü | %70 / %80 |
| 1.601–2.000 cc diğer | 1.650.000 TL'ye kadar / üstü | %150 / %170 |
| 2.000 cc üstü hibrit (elektrik motoru 100 kW üstü, motor 2.500 cc'ye kadar) | 1.650.000 TL'ye kadar / üstü | %150 / %170 |
| 2.000 cc üstü diğer | — | %220 |
| Şarj edilebilir hibrit (CO₂ 25 g/km altı, elektrikli menzil 70 km ve üstü), 1.600 cc'ye kadar | 1.350.000 TL'ye kadar / üstü | %45 / %75 |
| Şarj edilebilir hibrit, 1.601–1.800 cc | 1.350.000 TL'ye kadar | %85 |
| Elektrikli, 160 kW'a kadar | 1.650.000 TL'ye kadar / üstü | %25 / %55 |
| Elektrikli, 160 kW üstü | 1.650.000 TL'ye kadar / üstü | %65 / %75 |
Temmuz 2026: Asgari maktu ÖTV
31 Temmuz 2026'da Resmî Gazete'de yayımlanan 7590 sayılı Kanun iki yenilik getirdi:
- Asgari maktu vergi: Binek otomobillerde oranla hesaplanan ÖTV 100.000 TL'den az olamaz. L sınıfı elektrikli araçlarda (elektrik motor gücü 4 kW ve üzeri) alt sınır 30.000 TL. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranında artırılıyor. Cumhurbaşkanı bu tutarları on katına kadar artırmaya ya da sıfıra kadar indirmeye yetkili.
- Yeni kriter: Cumhurbaşkanı'nın oranları farklılaştırırken kullanabileceği kriterlere çekiş sistemi eklendi.
Bu alt sınır, bugünkü oranlarla yalnızca çok düşük matrahlı araçlarda devreye giriyor. Örneğin %70 dilimindeki bir otomobilde matrahın yaklaşık 143.000 TL'nin, %25 dilimindeki bir elektriklide 400.000 TL'nin altında olması gerekiyor.
ÖTV nasıl hesaplanıyor? Vergi üstüne vergi
ÖTV, aracın vergisiz fiyatı (matrah) üzerinden hesaplanıyor. KDV ise ÖTV dahil fiyat üzerinden alınıyor. Yani ÖTV'nin de KDV'si ödeniyor. KDV oranı Temmuz 2023'ten beri %20.
Formül: Satış fiyatı = Matrah × (1 + ÖTV oranı) × 1,20
Örnek: Matrahı 1.000.000 TL olan, 1.400 cc altı bir benzinli otomobil (%80 dilimi):
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Vergisiz fiyat (matrah) | 1.000.000 TL |
| ÖTV (%80) | 800.000 TL |
| KDV (%20, 1.800.000 TL üzerinden) | 360.000 TL |
| Satış fiyatı | 2.160.000 TL |
Bu örnekte toplam vergi 1.160.000 TL ve fiyatın %53,7'si. KDV'nin 160.000 TL'si doğrudan ÖTV'nin üzerine binen vergi.
Örnek basitleştirilmiştir; noter, tescil, MTV ve sigorta masrafları dahil değil.
Dilim sıçraması
Dilimler kademeli olmadığı için eşiği aşmak fiyatı sert biçimde yükseltiyor:
- 1.400 cc altı, matrah 1.100.000 TL (%80): satış fiyatı 2.376.000 TL
- Aynı araç, matrah 1.100.001 TL (%90): satış fiyatı yaklaşık 2.508.000 TL
Vergisiz fiyattaki 1 TL'lik fark, satış fiyatına yaklaşık 132.000 TL yansıyor. Elektriklilerde fark daha da büyük: 160 kW altı bir elektrikli otomobilde matrahın 1.650.000 TL'yi 1 TL aşması, %25'ten %55'e geçiş nedeniyle fiyatı yaklaşık 594.000 TL artırıyor. Bu yüzden üreticiler fiyatlarını çoğu zaman eşiklerin hemen altında tutuyor.
Fiyatın ne kadarı vergi?
| ÖTV oranı (KDV %20) | Fiyattaki toplam vergi payı |
|---|---|
| %25 | %33,3 |
| %70 | %51,0 |
| %80 | %53,7 |
| %100 | %58,3 |
| %150 | %66,7 |
| %220 | %74,0 |
Karşılaştırma için: 2002'de 1.600 cc altı bir otomobilde (%27 ÖTV, %18 KDV) vergi payı yaklaşık %33'tü. Bugün aynı paya ancak %25 dilimindeki bir elektrikli otomobil iniyor.
Pazara etkisi: Neden hep küçük motorlar?
ÖTV, 2002'den beri en düşük oranı hep küçük motorlara uyguladı ve sınıflar arasındaki fark yıllar içinde büyüdü. Sonuç Türkiye pazarının yapısında açıkça görülüyor: 2025'te satılan otomobillerin %34,1'i 1.400 cc'nin altında, %20,1'i 1.400–1.600 cc arasındaydı; 1.600 cc'nin üstü toplamda yalnızca %0,8'de kaldı. Geri kalan pay hibrit ve elektrikli otomobillerindi.
Bu yüzden Türkiye'de küçük hacimli turbo motorlar, 1.600 cc altında kalan hibritler ve 160 kW altındaki elektrikliler öne çıkıyor. Vergi sisteminin motor seçimine etkisini boxer, sıralı ve V motorları karşılaştırdığımız yazıda da ele aldık.
Engelli ÖTV istisnası
ÖTV Kanunu, belirli koşulları sağlayan engelli bireylerin otomobil alımında ÖTV istisnası tanıyor. İstisnanın uygulanabileceği araç bedeli üst sınırı 2026 için 2.873.900 TL (2025'te 2.290.200 TL); bu sınır her yıl güncelleniyor. İstisnadan on yılda bir yararlanılabiliyor. Koşullar zaman içinde birçok kez değiştiği için başvurmadan önce güncel mevzuatı ve vergi dairesini kontrol etmenizi öneririz.
Sık sorulan sorular
Türkiye'de otomobil ÖTV'si ne zaman başladı?
4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'yla 1 Ağustos 2002'de. İlk oranlar 1.600 cc altı için %27, 1.601–2.000 cc için %46, 2.000 cc üstü için %50'ydi.
Bugün en düşük otomobil ÖTV oranı kaç?
İçten yanmalı ve 1.600 cc altı hibrit otomobillerde en düşük oran %70 (1.400 cc'ye kadar, matrahı 650.000 TL'yi aşmayanlar). Elektriklilerde en düşük oran %25 (160 kW'a kadar, matrahı 1.650.000 TL'yi aşmayanlar).
Asgari maktu ÖTV nedir?
31 Temmuz 2026'dan itibaren binek otomobillerde oranla hesaplanan ÖTV'nin 100.000 TL'den az olamayacağını öngören alt sınır. Tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılıyor.
ÖTV'nin de KDV'si ödenir mi?
Evet. KDV, ÖTV dahil fiyat üzerinden hesaplanıyor. Bu yüzden ÖTV'deki her artış, KDV yoluyla fiyata bir kez daha yansıyor.
Kaynaklar
- 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu, ilk metin (Resmî Gazete 12.06.2002, TÜRMOB arşivi)
- Mevzuat: 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu
- 2009/14802 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı, geçici ÖTV indirimi (Resmî Gazete 16.03.2009, TÜRMOB arşivi)
- Resmî Gazete: 2011/1435 sayılı karar, elektrikli otomobiller için ilk oranlar (25.02.2011)
- Resmî Gazete: 2011/2304 sayılı karar (13.10.2011)
- Resmî Gazete: 2013/5761 sayılı karar (01.01.2014)
- Resmî Gazete: 2016/9542 sayılı karar, matrah dilimleri (25.11.2016)
- Resmî Gazete: 287 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, geçici indirim (31.10.2018)
- Resmî Gazete: 2912 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (30.08.2020)
- Resmî Gazete: 3471 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, elektrikli otomobiller (02.02.2021)
- Resmî Gazete: 6417 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (24.11.2022)
- Resmî Gazete: 10115 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (24.07.2025)
- Resmî Gazete: 7590 sayılı Kanun, asgari maktu ÖTV (31.07.2026)
- Bloomberg HT: Togg'un ÖTV'si %60'tan %10'a indiriliyor (Temmuz 2022)
- Alomaliye: KDV oranları, 7346 sayılı karar (Temmuz 2023)
- Yöntem YMM: Engelliler için ÖTV istisnası üst sınırı 2.873.900 TL (2026)
- Bloomberg HT: 2025'te otomobil ve hafif ticari pazarı (ODMD verileri)